Hoe merk ik dat ik in de overgang ben?

Hoe merk ik dat ik in de overgang ben?

Veel vrouwen verwachten dat de overgang begint met opvliegers en het uitblijven van de menstruatie. In werkelijkheid kunnen de eerste veranderingen veel subtieler zijn.

Misschien slaap je ineens slechter. Je bent sneller geïrriteerd. Je menstruatie gedraagt zich anders dan vroeger. Je hebt minder energie, minder zin in seks of merkt dat je lichaam anders reageert op stress. Soms denk je eerst dat je simpelweg druk bent, slecht slaapt of ouder wordt.

 

Hoe merk je dat je in de overgang bent?

Vooral doordat er meerdere veranderingen tegelijkertijd ontstaan die je eerder niet of nauwelijks had. Een veranderend menstruatiepatroon is vaak een belangrijke aanwijzing, maar ook klachten zoals nachtzweten, slechter slapen, stemmingswisselingen, vaginale droogheid en veranderend libido kunnen bij de overgang passen.

Je hoeft dus absoluut geen opvliegers te hebben om in de overgang te zijn.

 

Wat betekent het als je in de overgang bent?

De termen overgang, perimenopauze en menopauze worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde.

 

Perimenopauze

De perimenopauze is de periode waarin de werking van de eierstokken begint te veranderen. Je hormoonspiegels worden minder voorspelbaar en je menstruatiecyclus kan veranderen.
Dit is vaak de fase waarin vrouwen voor het eerst klachten krijgen.

 

Menopauze

De menopauze is eigenlijk maar één moment: je laatste menstruatie.
Je weet pas achteraf dat je menopauze hebt gehad. Wanneer je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest en geen hormonale anticonceptie gebruikt die je menstruatie beïnvloedt, wordt de laatste menstruatie beschouwd als de menopauze.
De gemiddelde leeftijd waarop dit gebeurt ligt rond de 51 jaar, maar er is veel individuele variatie.

 

Postmenopauze

Na de menopauze begint de postmenopauze. Je menstruaties keren niet meer terug, maar dat betekent niet automatisch dat alle overgangsklachten verdwijnen.
Klachten zoals vaginale droogheid, een veranderd libido, gewrichtsklachten of slaapproblemen kunnen bijvoorbeeld langer blijven bestaan.


Waardoor kan dit komen?
Tijdens de overgang verandert de werking van de eierstokken. Daardoor veranderen onder andere de hoeveelheden oestrogeen en progesteron die je lichaam produceert.
Belangrijk is dat deze hormonen in de perimenopauze niet simpelweg rustig steeds verder dalen. Ze kunnen juist behoorlijk fluctueren.
Dat verklaart waarom je je de ene week prima kunt voelen en een paar dagen later ineens denkt:
Wat gebeurt er met mij?

Het verklaart ook waarom overgangsklachten kunnen komen en gaan.

 

12 signalen waaraan je de overgang kunt herkennen

Niet iedere vrouw krijgt dezelfde klachten. Juist de combinatie en verandering ten opzichte van hoe je je vroeger voelde, kan aanwijzingen geven.

1. Je menstruatie verandert
Dit is een van de duidelijkste eerste signalen.
Je menstruatie kan:

• eerder komen
• later komen
• een maand overslaan
• langer of korter duren
• heviger worden
• juist minder hevig worden

Een cyclus die jarenlang voorspelbaar was, kan ineens een eigen leven gaan leiden.


2. Je slaapt slechter
Slaapproblemen worden lang niet altijd direct aan de overgang gekoppeld.
Misschien val je gemakkelijk in slaap maar word je om drie of vier uur wakker. Of je slaap wordt oppervlakkiger en je voelt je 's morgens minder uitgerust.
Nachtzweten kan daarbij een rol spelen, maar je kunt ook slechter slapen zonder dat je wakker wordt omdat je het warm hebt.


3. Je krijgt opvliegers of nachtzweten
Dit zijn de bekendste overgangsklachten.
Een opvlieger is een plotseling gevoel van warmte, vaak in je gezicht, hals en bovenlichaam. Soms ga je daarbij flink zweten.
's Nachts kunnen warmte-aanvallen ervoor zorgen dat je wakker wordt of zelfs je nachtkleding moet verwisselen.
Maar nogmaals: geen opvliegers betekent niet dat je niet in de overgang bent.


4. Je stemming verandert
Misschien ben je sneller geraakt, geïrriteerd of emotioneel.

Sommige vrouwen zeggen:
"Ik herken mezelf gewoon niet meer."

Hormoonschommelingen kunnen hierbij een rol spelen, maar midden in deze levensfase spelen vaak ook andere factoren mee: werk, mantelzorg, kinderen die het huis uitgaan, relatieveranderingen, slecht slapen en langdurige stress.

Lees ook ons artikel over overgang en angstgevoelens als je merkt dat onrust of angst ineens sterker aanwezig is.



5. Je concentratie is minder
 

• Je loopt naar boven en weet niet meer waarvoor.
• Je bent midden in een zin ineens een woord kwijt.
• Of je leest een mail drie keer voordat de inhoud werkelijk binnenkomt.

Dat wordt vaak omschreven als brain fog. Concentratie- en geheugenproblemen kunnen rond de overgang optreden en worden vaak versterkt door slecht slapen en stress.


6. Je energie verandert
Je kunt merken dat je herstel minder vanzelfsprekend wordt.
Waar je vroeger na een drukke dag nog van alles deed, wil je nu misschien het liefst op de bank zitten.
Dat betekent overigens niet automatisch dat vermoeidheid door de overgang komt. Ook bijvoorbeeld ijzertekort, schildklierproblemen, slaaptekort en andere lichamelijke oorzaken kunnen vermoeidheid veroorzaken.


7. Je libido verandert
Sommige vrouwen krijgen minder zin in seks, andere vrouwen merken nauwelijks verschil en bij weer anderen neemt het libido juist toe.
Ook opwinding kan anders voelen.
Dat heeft niet alleen met hormonen te maken. Slaap, stress, relatie, lichaamsbeeld, medicatie, vaginale droogheid en hoe prettig seks voelt spelen allemaal mee.


8. Je vagina voelt droger
Door veranderingen in oestrogeen kan het vaginale slijmvlies veranderen. Daardoor kan de vagina droger worden en kan het langer duren voordat je vochtig wordt wanneer je opgewonden raakt.

Dat kan leiden tot:

• droogheid
• irritatie
• branderig gevoel
• pijn tijdens seks

Ook na de menopauze kan dit blijven bestaan.



9. Je krijgt meer last van hoofdpijn of migraine
Bij vrouwen die gevoelig zijn voor hormonale schommelingen kunnen veranderingen in de cyclus invloed hebben op hoofdpijn of migraine.
Sommige vrouwen merken juist verbetering na de menopauze, terwijl anderen tijdens de perimenopauze tijdelijk meer klachten ervaren.



10. Je spieren en gewrichten voelen anders
Stijfheid, spierpijn en gewrichtsklachten worden minder snel met de overgang geassocieerd, maar worden wel regelmatig genoemd.
Tegelijkertijd neemt spiermassa met het ouder worden gemakkelijker af.
Daarom wordt krachttraining juist vanaf deze levensfase steeds belangrijker. Ook actuele richtlijnen benadrukken het belang van het onderhouden van spiermassa en spierkracht tijdens en na de overgang.



11. Je lichaam verandert
Misschien merk je dat je lichaamssamenstelling verandert terwijl je eetpatroon nauwelijks anders is geworden.
Vet kan zich gemakkelijker rond de buik gaan verzamelen en spiermassa wordt minder vanzelfsprekend behouden.
Dat betekent niet dat gewichtstoename onvermijdelijk is. Beweging, krachttraining, voldoende eiwitten, slaap en je totale energie-inname blijven belangrijke beïnvloedbare factoren.



12. Je merkt meerdere kleine veranderingen tegelijk
Dit is misschien wel het belangrijkste signaal.

Eén slechte nacht zegt weinig.
Een maand minder zin in seks zegt ook weinig.

Maar wanneer je cyclus verandert, je ineens slechter slaapt, sneller geïrriteerd bent, je concentratie minder wordt en je lichaam anders reageert dan vroeger, ontstaat er een ander beeld.
Dan is het logisch om te denken aan de overgang.



Kun je in de overgang zijn terwijl je nog iedere maand ongesteld bent?
Ja.
Dit zorgt regelmatig voor verwarring.
Je hoeft niet te wachten totdat menstruaties maandenlang wegblijven. Hormonale veranderingen kunnen al eerder beginnen.

Sommige vrouwen hebben in het begin van de perimenopauze nog een redelijk regelmatige cyclus terwijl ze wel klachten ervaren.
Gebruik je hormonale anticonceptie? Dan kan het nog moeilijker zijn om aan je bloedingen te zien waar je precies in de overgang zit.



Kun je met een bloedtest zien of je in de overgang bent?
Veel vrouwen vragen om een hormoontest omdat ze zekerheid willen.
Maar wanneer je ouder bent dan ongeveer 45 jaar en herkenbare overgangsklachten hebt, is een bloedtest meestal niet nodig om vast te stellen of je in de overgang bent.

FSH, oestrogeen en andere hormonen kunnen tijdens de perimenopauze sterk schommelen. Een momentopname kan daardoor een vertekend beeld geven. Zowel de Nederlandse NHG-richtlijn als NICE adviseren daarom om bij gezonde vrouwen vanaf 45 jaar de diagnose vooral te baseren op leeftijd, menstruatiepatroon en klachten.

Bij vrouwen jonger dan 45 kan er wel reden zijn om aanvullend onderzoek te doen. Vooral wanneer menstruaties vóór het 40e jaar veranderen of verdwijnen, is overleg met een arts verstandig.

Wat kun je zelf doen?

Wanneer je vermoedt dat je in de overgang bent, hoef je niet onmiddellijk iets te "behandelen".

Begin met observeren.
Houd een paar weken je klachten bij
Noteer bijvoorbeeld: 

• menstruaties​​​​​​
• slaap
• opvliegers
• stemming
• energie
• hoofdpijn
• libido
• vaginale klachten

Na enkele weken worden patronen vaak duidelijker.

Besteed extra aandacht aan spierkracht
Wandelen is uitstekend voor je gezondheid, maar naarmate je ouder wordt is ook weerstandstraining belangrijk.
Twee tot drie keer per week krachttraining kan helpen om spierkracht en spiermassa te behouden.
Lees hierover ook: Waarom wandelen alleen niet voldoende is als je ouder wordt.


Bescherm je slaap
Een slechte nacht kan bijna iedere andere overgangsklacht erger laten voelen.
Regelmaat, beweging overdag, een donkere slaapkamer en voorzichtig zijn met alcohol en cafeïne kunnen helpen.

Lees ook: Slecht slapen in de overgang: waarom word je steeds wakker?


Kijk naar alcohol en leefstijl
Alcohol kan bij sommige vrouwen warmte-aanvallen en slaapproblemen versterken.
Dat betekent niet dat je nooit meer een glas wijn mag drinken. Het kan wel interessant zijn om een paar weken minder of geen alcohol te drinken en te kijken wat er gebeurt.
Ook stress, voeding, bewegen en herstel kunnen invloed hebben op hoe je deze levensfase ervaart.

Lees hiervoor onze uitgebreide blog Overgang en levensstijl.


 

Welke ondersteuning kan mogelijk helpen?

Er bestaat niet één oplossing die voor iedere vrouw in de overgang werkt.
Wat passend is, hangt af van je klachten, je gezondheid, je leeftijd en wat jij zelf prettig vindt.

Begin bij de klacht waar je het meeste last van hebt

• Heb je vooral last van slaap? 
• Heb je vooral vaginale droogheid? 
• Heb je ernstige opvliegers? 

 

Hormonale crèmes en aanvullende ondersteuning

Sommige vrouwen zoeken naar producten die gericht zijn op hormonale balans, waaronder hormonale crèmes.
Op deze site van Optimaal Gezond vind je ook meer informatie over hormonale ondersteuning tijdens en na de overgang en onze producten voor vrouwen die bewust naar aanvullende ondersteuning zoeken.
 

Wanneer is extra hulp verstandig?

Niet iedere verandering rond je 45e of 50e is automatisch de overgang.
Maak daarom een afspraak met je huisarts wanneer klachten ernstig zijn, sterk toenemen of je dagelijks functioneren beïnvloeden.
Laat je ook beoordelen wanneer:

• je jonger bent dan 40 en overgangsklachten krijgt
• je extreem of langdurig bloedverlies hebt
• je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt
• je onverklaarbaar extreem vermoeid bent
• je klachten hebt waarvan je niet weet of ze door de overgang komen
• somberheid of angst je dagelijks leven sterk beïnvloedt

Na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgen is altijd een reden om contact op te nemen met een arts.

Veelgestelde vragen over: hoe merk ik dat ik in de overgang ben?

Wat zijn meestal de eerste symptomen van de overgang?
Een veranderende menstruatiecyclus is een veelvoorkomend eerste teken. Daarnaast kunnen slechter slapen, stemmingswisselingen, opvliegers, nachtzweten, hoofdpijn, vermoeidheid en een veranderd libido optreden.


Kun je in de overgang zijn zonder opvliegers?
Ja. Niet iedere vrouw krijgt opvliegers. Je kunt bijvoorbeeld vooral last hebben van slecht slapen, veranderingen in je menstruatie, stemming, concentratie of vaginale droogheid.


Kun je met een regelmatige menstruatie al in de overgang zijn?
Ja. Vooral in het begin van de perimenopauze kunnen menstruaties nog redelijk regelmatig zijn terwijl hormonale veranderingen al klachten veroorzaken.


Op welke leeftijd begint de overgang?
Bij veel vrouwen beginnen veranderingen ergens tussen het 40e en 55e levensjaar. De menopauze vindt gemiddeld rond 51 jaar plaats. De overgang kan echter eerder of later beginnen.


Hoe weet ik zeker dat ik de menopauze heb gehad?
Wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet ongesteld bent geweest en je gebruikt geen hormonale anticonceptie die je menstruatie beïnvloedt, wordt ervan uitgegaan dat de menopauze heeft plaatsgevonden.


Heb ik een hormoontest nodig?
Meestal niet als je 45 jaar of ouder bent en herkenbare overgangsklachten hebt. Hormoonspiegels fluctueren sterk in deze periode, waardoor één bloedmeting weinig zekerheid geeft.


Kun je na de menopauze nog overgangsklachten hebben?
Ja. Sommige klachten verdwijnen, maar andere kunnen langer aanwezig blijven. Vooral vaginale droogheid, veranderingen rond seksualiteit en soms gewrichts- of slaapproblemen kunnen ook na de menopauze voorkomen.


Conclusie: hoe merk je dat je in de overgang bent?
De overgang begint lang niet altijd met een spectaculaire opvlieger.
Veel vaker begint het met kleine veranderingen.
Je menstruatie gedraagt zich anders. Je slaapt minder goed. Je voelt je sneller uit balans. Je libido verandert. Je concentratie is minder of je merkt dat je lichaam anders reageert dan vroeger.
Juist het patroon van meerdere veranderingen kan erop wijzen dat je in de perimenopauze zit.
En misschien is dat ook de belangrijkste boodschap: je hoeft niet te wachten totdat je menstruatie definitief stopt voordat je aandacht mag besteden aan wat er in je lichaam verandert.

Herken je veel van bovenstaande signalen? Lees dan verder over overgang en hormonale balans of bekijk rustig welke ondersteuning mogelijk bij jouw situatie past op OptimaalGezond.com.

Aanbevolen andere blogs:
Overgang en levensstijl – invloed van leefstijl op overgangsklachten
Slecht slapen in de overgang – voor slaap en nachtelijk wakker worden